Porady eksperta

Zadośćuczynienie pieniężne dla osób poszkodowanych w wypadkach drogowych

Zadośćuczynienie pieniężne za szkody niemajątkowe powstałe m.in. wskutek wypadku komunikacyjnego przysługuje osobom poszkodowanym na mocy art. 445§1 kodeksu cywilnego. Szkody niemajątkowe to szkody na osobie, które obejmują wszelkie uszczerbki wynikające z uszkodzeń ciała i rozstroju zdrowia. Uszkodzenie ciała to przede wszystkim wszelkie fizyczne naruszenia, tj. rany, złamania, itp., zaś rozstrój zdrowia to zakłócenia funkcjonalności organizmu człowieka np. choroby psychiczne, nerwice, zatrucia. Zadośćuczynienie jest świadczeniem pieniężnym, jednorazowym mającym na celu przede wszystkim złagodzenie doznanych przez osobę poszkodowaną cierpień fizycznych bądź psychicznych powstałych wskutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Wysokość kwoty zadośćuczynienia jest zależna od wielu okoliczności, niemniej jednak najistotniejsze są: stopień uszkodzenia ciała, powstały rozstrój zdrowia, przechodzone operacje, czas trwania choroby i jej leczenia, stopień doznanego kalectwa, bądź też oszpecenia wyglądu, trwałość następstw doznanych urazów oraz rokowania na przyszłość. Nadto, na wysokość należnej kwoty zadośćuczynienia będzie miał wpływ wiek poszkodowanego, konsekwencje w życiu osobistym, wykonywany zawód, zdolność do pracy zarobkowej, a nawet ograniczenie i utrudnienia w jej wykonywaniu oraz w niektórych przypadkach również pozycja społeczna zajmowana przez osobę poszkodowaną. Sytuacja majątkowa zarówno osoby poszkodowanej jak i sprawcy szkody nie ma wpływu na wysokość kwoty należnego zadośćuczynienia. Cierpienia fizyczne jak i psychiczne mogą mieć nawet charakter przejściowy, co nie wyłącza przyznania osobie poszkodowanej zadośćuczynienia-bowiem za wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 31.01.2008r. , sygn.akt III Ca 1315/07 zadośćuczynienie ma rekompensować doznane krzywdy, które ze swej istoty nie muszą mieć trwałego charakteru. Zadośćuczynienie pieniężne przysługuje również osobom, które doznały uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia wskutek wypadku komunikacyjnego podczas wykonywania pracy zawodowej, w drodze do lub z pracy. Przyznane zaś jednorazowe odszkodowanie z tego tytułu-wypadku przy pracy(w drodze do lub z pracy) nie może być odliczane od przyznanego zadośćuczynienia na mocy art.445§1 kodeksu cywilnego-tak w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21.10.2003r., sygn.akt I CK 410/02. Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę i cierpienie wskutek doznanego uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia musi spełniać swoją kompensacyjną rolę, nie może być zbytnio wygórowane, ani nie może stanowić dla poszkodowanego źródła wzbogacenia, musi być utrzymane w rozsądnych granicach jednocześnie nie będąc symbolicznym i przedstawiającym jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość.

Zadośćuczynienie za śmierć osoby najbliższej – art. 446§4 Kodeksu cywilnego.
Podstawą rekompensaty poniesionych kosztów wynikających z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia jest przepis art.444§1 Ustawy prawo cywilne. Rekompensata ta obejmuje wszelkie koszty, które dana osoba poniosła w związku z doznanymi przez nią obrażeniami ciała lub rozstrojem zdrowia. I tak, od zakładu ubezpieczeń możemy domagać się zwrotu poniesionych kosztów związanych z leczeniem w postaci zakupu lekarstw, odpłatnych zabiegów, odpłatnych operacji, odpłatnej opieki personelu medycznego i rehabilitacji; kosztów zakupu urządzeń medycznych  wspomagających leczenie bądź kompensujących kalectwo, tutaj zakup wózka inwalidzkiego, zakup protez, pojazdu ze specjalistycznym wyposażeniem itp. Prywatne wizyty i odpłatne leczenie u lekarzy również będzie nam zrekompensowane w przypadku, gdy oczekiwanie na wizytę bądź leczenie w ramach środków NFZ jest nie możliwe lub okres oczekiwania na nie jest zbyt długi, a odniesione przez nas obrażenia wymagają nie cierpiącego zwłoki leczenia. Wyrównaniu podlegają również zwiększone wydatki na lepsze odżywianie, szczególnie uzasadnione w przypadku cięższych obrażeń, gdy nasza dieta musi być bardziej wyszukana, dodatkowo wzbogacana o różnego rodzaju składniki, np. większe zapotrzebowanie na artykuły nabiałowe, owoce itd. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 05.02.1974r., sygn..akt I CR 864/73). Zwiększone wydatki to także koszty zakupu paliw, czy biletów środków komunikacji, na konieczne i uzasadnione dojazdy zarówno osób najbliższych w przypadku, gdy osoba poszkodowana przebywa w szpitalu lub wymaga stałej opieki drugiej osoby(odwiedziny, pielęgnacja), na koszty dojazdów do lekarzy i na rehabilitację-nawet na krótkich odcinkach, gdy wymaga tego stan zdrowia osoby poszkodowanej. Wyrównaniu podlegają także koszty zatrudnienia drugiej osoby, która wykonuje bądź pomaga w wykonywaniu określonych czynności(robienie zakupów, pomoc w codziennej toalecie, sprzątanie, pranie, wyprowadzanie zwierząt na spacer), należne nawet w przypadku, gdy tą osobą jest najbliższa poszkodowanemu osoba (wyrok SN z dnia 04.10.1973, sygn..akt II CR 365/73). Poszkodowanym należny jest również zwrot kosztów przygotowania do innego zawodu, osoby te to osoby, które ze względu na powstałe inwalidztwo nie mogą już wykonywać swojego zawodu -na żądanie poszkodowanego środki te mogą zostać przyznane z góry. Utrata zarobków lub innych dochodów podlega wyrównaniu, przy czym zaliczeniu na poczet przysługujących z tego tytułu odszkodowań podlegają wypłacone zasiłki, świadczenia rehabilitacyjne i oczywiście wypłacone nie w pełnej wysokości wynagrodzenia, za wyjątkiem wypadków które mają miejsce  w drodze do i z pracy bądź w trakcie jej wykonywania- tutaj  podstawa wymiaru przyznawanych zasiłków chorobowych lub z ubezpieczenia wypadkowego stanowi 100%.
We wszystkich tych przypadkach bezwzględnie musimy pamiętać, aby skrupulatnie dokumentować każdy poniesiony przez nas wydatek, w postaci faktur, rachunków czy paragonów. Towarzystwa ubezpieczeniowe nie chętnie uznają poszkodowanym  poniesione, a oczywiste koszty tylko i wyłącznie na podstawie złożonych przez osoby zainteresowane oświadczeń. W przypadku, gdy dochodzi już do takiego uznania osobie poszkodowanej wypłacane zostaje odszkodowanie w formie ryczałtu, co tak naprawdę, w znikomej ilości przypadków, ma odzwierciedlenie w rzeczywiście poniesionych kosztach.
Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny jest instytucją posiadającą osobowość prawną, właściwą w zakresie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych w zakresie spełniania obowiązku zawierania umów obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów, rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych oraz ubezpieczeń wynikających z przepisów odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską nakładających na określone podmioty obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia.
Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny zaspakaja roszczenia z tytułu ubezpieczeń obowiązkowych, o których mowa wyżej, za szkody powstałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w przypadkach, gdy:

-nie ustalono tożsamości posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym, a szkoda została wyrządzona w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym, UFG w tym przypadku odpowiada za szkody powstałe na osobie do pełnej wysokości, w mieniu zaś tylko wówczas, gdy u któregokolwiek uczestnika nastąpiła śmierć, naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający dłużej niż 14 dni, w przypadku zaś szkody w pojeździe z ograniczeniem tej odpowiedzialności do kwoty stanowiącej równowartość 300 euro po średnim kursie ogłaszanym przez NBP w dniu ustalenia odszkodowania;

-posiadacz zidentyfikowanego pojazdu mechanicznego, którego ruchem szkodę wyrządzono nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, zarówno za szkodę powstałą w mieniu jak i na osobie;

– posiadacz zidentyfikowanego pojazdu mechanicznego, którego ruchem szkodę wyrządzono, zarejestrowanego za granicą na terytorium państwa, którego biuro narodowe jest sygnatariuszem Porozumienia Wielostronnego nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, a pojazd mechaniczny był pozbawiony znaków rejestracyjnych, bądź znaki te nie były w momencie zdarzenia, przydzielone temu pojazdowi przez właściwe władze, zarówno za szkodę powstałą w mieniu jak i na osobie;

-rolnik nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej rolników, a szkoda została wyrządzona zarówno przez rolnika jak i osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym lub osobę pracującą w jego gospodarstwie rolnym, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia, zarówno za szkodę powstałą w mieniu jak i na osobie,

-w przypadku ogłoszenia upadłości, oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości bądź umorzenia postępowania upadłościowego wobec zakładu ubezpieczeń, zarówno za szkodę powstałą w mieniu jak i na osobie, jeżeli majątek zakładu ubezpieczeń nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego, albo w przypadku zarządzenia przymusowej likwidacji zakładu, jeżeli roszczenia osób uprawnionych nie mogą być pokryte z aktywów rezerw techniczno-ubezpieczeniowych.
Wyłączenie odpowiedzialności UFG ma miejsce w przypadkach:

-gdy szkoda w mieniu i na osobie została naprawiona przez osobę wymienioną w art.98ust.1 pkt.2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych lub kierującego pojazdem mechanicznym, którego ruchem szkoda została wyrządzona,

– gdy poszkodowany, w przypadku szkody w mieniu może zaspokoić roszczenie z ubezpieczenia dobrowolnego, z jednoczesnym wyrównaniem przez Fundusz nie zaspokojonej części roszczenia oraz wyrównaniem utraconych zniżek składki i prawa do tych zniżek,

jednakże bez prawa roszczenia do Funduszu o zwrot wypłaconych z tego tytułu kwot przez zakład, który zaspokoił roszczenie poszkodowanego,

– gdy szkoda została spowodowana ruchem pojazdu zarejestrowanego za granicą, w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, z wyjątkiem poszkodowanych obywateli polskich,

-gdy szkoda w mieniu i na osobie została spowodowana ruchem pojazdów historycznych,  pojazdów przed datą ich rejestracji, bądź pojazdów wolnobieżnych nie wprowadzonych do ruchu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

– gdy szkoda w mieniu i na osobie została wyrządzona przez kierującego pojazdem posiadaczowi tego pojazdu,

-gdy szkoda w mieniu i na osobie została wyrządzona rolnikowi przez osoby pracujące w jego gospodarstwie rolnym lub pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

Ponadto UFG, co jest również istotne dla osób poszkodowanych bądź uprawnionych pełni funkcję ośrodka informacji, który prowadzi rejestr umów ubezpieczenia jak również gromadzi przez okres 11 lat dane dotyczące zdarzeń, w tym również kradzieży skutkujących powstaniem odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia,  uczestników tych zdarzeń oraz daty i wysokości wypłaconych odszkodowań lub daty odmowy ich przyznania. Udostępnianie danych przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny jest bezpłatne, a do ich udostępniania stosuje się przepisy o ochronie danych osobowych.
PODSTAWA PRAWNA

Ustawa z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

Kompensata poniesionych kosztów związanych z doznanymi obrażeniami ciała osoby poszkodowanej w wypadku komunikacyjnym bądź innym zdarzeniu drogowym.

Podstawą rekompensaty poniesionych kosztów wynikających z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia jest przepis art.444§1 Ustawy prawo cywilne. Rekompensata ta obejmuje wszelkie koszty, które dana osoba poniosła w związku z doznanymi przez nią obrażeniami ciała lub rozstrojem zdrowia. I tak, od zakładu ubezpieczeń możemy domagać się zwrotu poniesionych kosztów związanych z leczeniem w postaci zakupu lekarstw, odpłatnych zabiegów, odpłatnych operacji, odpłatnej opieki personelu medycznego i rehabilitacji; kosztów zakupu urządzeń medycznych  wspomagających leczenie bądź kompensujących kalectwo, tutaj zakup wózka inwalidzkiego, zakup protez, pojazdu ze specjalistycznym wyposażeniem itp. Prywatne wizyty i odpłatne leczenie u lekarzy również będzie nam zrekompensowane w przypadku, gdy oczekiwanie na wizytę bądź leczenie w ramach środków NFZ jest nie możliwe lub okres oczekiwania na nie jest zbyt długi, a odniesione przez nas obrażenia wymagają nie cierpiącego zwłoki leczenia. Wyrównaniu podlegają również zwiększone wydatki na lepsze odżywianie, szczególnie uzasadnione w przypadku cięższych obrażeń, gdy nasza dieta musi być bardziej wyszukana, dodatkowo wzbogacana o różnego rodzaju składniki, np. większe zapotrzebowanie na artykuły nabiałowe, owoce itd. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 05.02.1974r., sygn..akt I CR 864/73). Zwiększone wydatki to także koszty zakupu paliw, czy biletów środków komunikacji, na konieczne i uzasadnione dojazdy zarówno osób najbliższych w przypadku, gdy osoba poszkodowana przebywa w szpitalu lub wymaga stałej opieki drugiej osoby(odwiedziny, pielęgnacja), na koszty dojazdów do lekarzy i na rehabilitację-nawet na krótkich odcinkach, gdy wymaga tego stan zdrowia osoby poszkodowanej. Wyrównaniu podlegają także koszty zatrudnienia drugiej osoby, która wykonuje bądź pomaga w wykonywaniu określonych czynności(robienie zakupów, pomoc w codziennej toalecie, sprzątanie, pranie, wyprowadzanie zwierząt na spacer), należne nawet w przypadku, gdy tą osobą jest najbliższa poszkodowanemu osoba (wyrok SN z dnia 04.10.1973, sygn..akt II CR 365/73). Poszkodowanym należny jest również zwrot kosztów przygotowania do innego zawodu, osoby te to osoby, które ze względu na powstałe inwalidztwo nie mogą już wykonywać swojego zawodu -na żądanie poszkodowanego środki te mogą zostać przyznane z góry. Utrata zarobków lub innych dochodów podlega wyrównaniu, przy czym zaliczeniu na poczet przysługujących z tego tytułu odszkodowań podlegają wypłacone zasiłki, świadczenia rehabilitacyjne i oczywiście wypłacone nie w pełnej wysokości wynagrodzenia, za wyjątkiem wypadków które mają miejsce  w drodze do i z pracy bądź w trakcie jej wykonywania- tutaj  podstawa wymiaru przyznawanych zasiłków chorobowych lub z ubezpieczenia wypadkowego stanowi 100%.

We wszystkich tych przypadkach bezwzględnie musimy pamiętać, aby skrupulatnie dokumentować każdy poniesiony przez nas wydatek, w postaci faktur, rachunków czy paragonów. Towarzystwa ubezpieczeniowe nie chętnie uznają poszkodowanym  poniesione, a oczywiste koszty tylko i wyłącznie na podstawie złożonych przez osoby zainteresowane oświadczeń. W przypadku, gdy dochodzi już do takiego uznania osobie poszkodowanej wypłacane zostaje odszkodowanie w formie ryczałtu, co tak naprawdę, w znikomej ilości przypadków, ma odzwierciedlenie w rzeczywiście poniesionych kosztach.

Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych-zakres odpowiedzialności

Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych jest instytucją, która odpowiada za szkody będące następstwem wypadków, które miały miejsce na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w przypadkach, gdy szkody te powstały w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, zarejestrowanych w państwach, których biura narodowe są sygnatariuszami Porozumienia Wielostronnego(tzw. systemu Zielonej Karty) bądź, których biura narodowe podpisały z PBUK umowy o wzajemnym uznawaniu dokumentów ubezpieczeniowych i zaspokajaniu roszczeń, pod warunkiem istnienia ważnej Zielonej Karty wystawionej przez zagraniczne biuro narodowe. Ponadto PBUK odpowiada za szkody będące następstwem wypadków, które miały miejsce na terytorium państw, których biura narodowe podpisały z PBUK umowy o wzajemnym uznawaniu dokumentów ubezpieczeniowych i likwidacji szkód, bądź są sygnatariuszami Porozumienia Wielostronnego, jeżeli poszkodowanym jest osoba mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a sprawca zawarł umowę ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych lub posiadał Zieloną Kartę wystawioną przez członka PBUK, którego upadłość ogłoszono lub który uległ likwidacji.

Przedmiotem zaś działalności PBUK jest m.in. wystawianie dokumentów ubezpieczeniowych ważnych w innych państwach niż Rzeczpospolita Polska, zawieranie z zagranicznymi biurami narodowymi umów o wzajemnym uznawaniu dokumentów ubezpieczeniowych oraz zaspakajaniu roszczeń wynikających z międzynarodowego ruchu pojazdów mechanicznych, a także organizowanie likwidacji lub bezpośrednia likwidacja szkód spowodowanych na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej przez posiadaczy pojazdów mechanicznych zarejestrowanych za granicą posiadających ważne dokumenty ubezpieczeniowe oraz w państwach, których biura narodowe są sygnatariuszami Porozumienia Wielostronnego. Organizacja likwidacji lub bezpośrednia likwidacja wyżej opisanych szkód może być powierzana przez PBUK wyłącznie jego członkom, którymi są wszystkie zakłady ubezpieczeń wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność ubezpieczeniową w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Przynależność do PBUK zakładów wykonujących na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność ubezpieczeniową w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych jest obowiązkowa.

Wobec zagranicznych biur narodowych oraz wobec organów odszkodowawczych z państw członkowskich Unii Europejskiej, PBUK odpowiada za wykonanie zobowiązań wynikających z wypadków, które miały miejsce na terytorium państw, których biura narodowe są sygnatariuszami Porozumienia Wielostronnego(z wyłączeniem pojazdów mechanicznych członków sił zbrojnych państw obcych) lub podpisały umowy o wzajemnym uznawaniu dokumentów ubezpieczeniowych i likwidacji szkód, powstałych w związku z ruchem pojazdów mechanicznych zarejestrowanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bądź szkód powstałych w związku z ruchem pojazdów mechanicznych posiadających ważną Zieloną Kartę. Tutaj PBUK ma obowiązek wypłacić należne odszkodowanie w terminie 30 dni od daty bądź to ustalenia państwa, w którym pojazd sprawcy jest zarejestrowany, bądź od daty ustalenia ważności Zielonej Karty sprawcy szkody. W przypadku, gdy PBUK w terminie 90 dni licząc od dnia otrzymania zgłoszenia o szkodzie nie ustali państwa, w którym pojazd sprawcy szkody jest zarejestrowany lub nie ustali ważności Zielonej Karty, właściwym do wypłaty odszkodowania jest Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, któremu w przypadku późniejszego niż wypłata odszkodowania ustalenia ww. danych przysługuje roszczenie o zwrot wypłaconego odszkodowania i poniesionych kosztów.

PBUK odpowiada również wobec zagranicznych biur narodowych oraz wobec organów odszkodowawczych z państw członkowskich Unii Europejskiej za szkody wynikające z wypadków, które miały miejsce na terytorium państw Unii Europejskiej, powstałych w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, a państwem członkowskim umiejscowienia ryzyka jest Rzeczypospolita Polska w przypadku, gdy posiadacz pojazdu nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych(OC). Wypłata odszkodowania następuje zgodnie z przepisami prawa właściwego dla miejsca zdarzenia i do wysokości sumy gwarancyjnej określonej tymi przepisami, zaś w przypadku określenia sumy gwarancyjnej wyższej w umowie ubezpieczenia OC sprawcy szkody, do wysokości tej sumy.

PODSTAWA PRAWNA

 

Ustawa z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

Ustawa z dnia 22 maja 2003r. o działalności ubezpieczeniowej

Roszczenie Regresowe Zakładu Ubezpieczeń

Regres to inaczej roszczenie zwrotne o wypłacone z tytułu ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych odszkodowanie, które przysługuje zakładowi, towarzystwu ubezpieczeniowemu oraz Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu od kierującego pojazdem mechanicznym, wyłącznie, gdy:

  1. kierujący pojazdem popełnił zarzucany mu czyn będąc w stanie po użyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości albo pod wpływem środków odurzających, substancji psychotropowych lub środków zastępczych w rozumieniu przepisów o przeciwdziałaniu narkomani,
  2. kierujący pojazdem wyrządził szkodę umyślnie,
  3. kierujący pojazdem nie miał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdem mechanicznym z wyjątkiem działań mających na celu ratowanie ludzkiego życia lub mienia bądź w przypadku powzięcia pościgu za osobą podjętego bezpośrednio po popełnieniu przez nią przestępstwa,
  4. kierujący pojazdem wszedł w posiadanie pojazdu mechanicznego wskutek popełnienia przestępstwa,oraz w przypadku, gdy:
  5. kierujący pojazdem zbiegł z miejsca zdarzenia.

Przepis prawa normujący zagadnienie roszczenia zwrotnego o wypłacone z tytułu ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych odszkodowanie, tzw. regresu to art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Roszczenie regresowe reguluje również art. 441§3 kodeksu cywilnego, który odnosi się w tym zakresie już wobec wszelkich czynów niedozwolonych, zakreślając tym samym ogólną regułę, która stanowi, że ten, kto naprawił szkodę, za którą jest odpowiedzialny mimo braku winy po jego stronie, ma roszczenie zwrotne do sprawcy, jeżeli szkoda powstała z winy sprawcy.

Ponadto roszczenie zwrotne, prócz wyżej wskazanych przypadków, przysługuje, gdy posiadacz pojazdu mechanicznego nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tego pojazdu, a szkodę w tym okresie wyrządził, przy czym uprawnionym do dochodzenia roszczenia zwrotnego w tym zakresie będzie Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, który w takich przypadkach zaspokaja roszczenia osób poszkodowanych. Istotną kwestią przy dochodzeniu roszczeń zwrotnych jest okres ich przedawnienia, po upływie, którego dłużnik-sprawca szkody może skutecznie zwolnić się od ponoszenia odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Zgodnie z orzecznictwem sądowym w tym zakresie roszczenie zwrotne przysługujące zakładom ubezpieczeń bądź Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu przedawnia się w tym samym czasie, co roszczenie poszkodowanego do sprawcy szkody. Stanowisko takie zajął kilkakrotnie Sąd Najwyższy w niżej wskazanych orzeczeniach:

– Wyrok Sądu Najwyższego, Izba Cywilna z dnia 18 listopada 2005 r., IV CK 203/2005: „Roszczenie zwrotne zakładu ubezpieczeń przeciwko kierującemu pojazdem oparte na § 33 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1992 r. lub na § 33 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 marca 2000 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów przedawniało się z upływem terminu trzyletniego określonego w art. 819 § 1 k.c. Na takich samych zasadach przedawnia się też roszczenie zwrotne zakładu ubezpieczeń przeciwko kierującemu pojazdem oparte na art. 43 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.”,

– Wyrok Sądu Najwyższego, Izby Cywilnej i Administracyjnej z dnia 31 maja 1985 r.

III CRN 148/85: „Roszczenia regresowe zakładu ubezpieczeń ulegają przedawnieniu (art. 117 § 1 kc) w takich warunkach, w których przedawnia się nabyte przezeń roszczenie ubezpieczającego do osoby trzeciej, odpowiedzialnej za szkodę w ubezpieczonym mieniu (art. 828 § 1 kc). Ubezpieczyciel zatem, wstępując w miejsce ubezpieczającego (art. 518 § 1 pkt 4 kc), nabywa do osoby trzeciej roszczenie z takim ograniczonym terminem przedawnienia, jaki – po odliczeniu okresu, który do tego czasu upłynął – pozostawał ubezpieczającemu na dzień zapłaty odszkodowania do dochodzenia od tej osoby wynagrodzenia wyrządzonej mu szkody.”,

– Uchwała Sądu Najwyższego, Izby Cywilnej z dnia 12 czerwca 1996 r., III CZP 58/96:

„Roszczenie Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego do sprawcy szkody – posiadacza pojazdu mechanicznego, który nie dopełnił obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem tego pojazdu – o zwrot odszkodowania wypłaconego poszkodowanemu na podstawie art. 51 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (Tekst jednolity: Dz. U. 1996 r. Nr 11 poz. 62) przedawnia się w tym samym czasie, co roszczenie poszkodowanego do sprawcy szkody.”

PODSTAWA PRAWNA

Ustawa z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

Kodeks cywilny-ustawa z dnia 23 kwietnia 1964r.(Dz.U. Nr 16, poz.93 ze zm.)

Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej najbliższych członków rodziny zmarłego, a odszkodowanie z art.446§3 k.c.

Odszkodowanie dla najbliższych członków rodziny zmarłego przysługuje, w przypadku, gdy w wyniku tej śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej osoby uprawnionej do otrzymania odszkodowania na zasadzie art.446§3 kodeksu cywilnego nie może polegać wyłącznie na odczuwanych cierpieniach psychicznych, tutaj uchwała SN z dnia 26.10.1970r., sygn..akt III PZP 22/70. Jednakże cierpienia psychiczne, a szczególnie ich intensywność mogą mieć wpływ na pogorszenie sytuacji życiowej m.in. poprzez negatywne oddziaływanie na zdrowie osoby uprawnionej, u której, wskutek tego nastąpiło osłabienie energii życiowej, pogorszenie stanu zdrowia, czy też przyspieszenie choroby. Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej to także utrata samych środków utrzymania przez osobę uprawnioną wskutek śmierci jedynego żywiciela rodziny bądź też znaczne uszczuplenie dochodów rodziny. Dalej to pogorszenie stanu zdrowia osoby uprawnionej i związana z tym konieczność leczenia, ponadto osłabienie aktywności życiowej skutkujące utratą możliwości polepszenia warunków życia w przyszłości poprzez zarzucenie lub ograniczenie planów życiowych, np. nie podjęcia lepszej pracy, utrata możliwości awansu, podniesienia kwalifikacji, kontynuowania czy też rozpoczęcia nauki.      Utrata przez osobę uprawnioną szansy na mniej uciążliwe życie w przyszłości, utrata opieki, pomocy i troski osoby zmarłej, czy nawet sama konieczność reorganizacji życia prywatnego czy zawodowego i pogorszenie pozycji życiowej w świecie zewnętrznym to wszystko wpływa na ocenę pogorszenia sytuacji życiowej osoby uprawnionej na skutek śmierci osoby bliskiej. Przy czym zważyć tu należy i rozróżnić, iż pogorszenie sytuacji życiowej to nie wyłącznie pogorszenie sytuacji finansowej osoby uprawnionej, jak że często mylnie przez ubezpieczycieli traktowane tożsamo.

Pogorszenie sytuacji życiowej najbliższych członków rodziny zmarłego musi być znaczne i nie polega wyłącznie na pogorszeniu obecnej sytuacji, lecz również obejmuje swoim zakresem szkody przyszłe- wyrok SN z dnia 2 grudnia 2009 r.,

I CSK 149/2009. „…Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej uprawnionego w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. zależne jest od rozmiarów ujemnych następstw o charakterze majątkowym a także zmian w sferze dóbr niematerialnych uprawnionego wywołanych przez śmierć osoby bliskiej, już istniejących oraz dających się przewidzieć w przyszłości na podstawie zasad doświadczenia życiowego. Jego ocena powinna być oparta na szczegółowej analizie sytuacji osoby uprawnionej z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, które mają wpływ na jej warunki i trudności życiowe, stan zdrowia (w tym jego ewentualne pogorszenie wywołane śmiercią osoby najbliższej) wiek, stosunki rodzinne i majątkowe, a w odniesieniu do małoletnich dzieci dodatkowo wpływają na warunki wychowawcze i na jej porównaniu z sytuacją w jakiej znalazłby się uprawniony, gdyby nie śmierć osoby bliskiej.”- wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 16 października 2008 r., III CSK 143/2008

Samo sformułowanie przepisu o „znacznym pogorszeniu sytuacji życiowej”, nadaje odszkodowaniu z art. 446 § 3 kc charakter szczególny. Swoistość tego odszkodowania polega na tym, że dotyczy ono powetowania szczególnych szkód. Chodzi tu wprawdzie o szkodę o charakterze majątkowym, najczęściej jednak powiązaną ściśle i przeplatającą się z uszczerbkiem o charakterze niemajątkowym, a więc o szkodę często trudną do uchwycenia i zmierzenia, jaką zazwyczaj wywołuje śmierć najbliższego członka rodziny- Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 25 lutego 2004 r.

II CK 17/2003

Co zaś do określenia najbliższego członka rodziny zmarłego użytego w art. 446§3 kodeksu cywilnego należy rozumieć nie tylko osobę spokrewnioną, związaną więzami krwi ze zmarłym, lecz również każdą inną, która żyła z nią w bliskich relacjach i w pewnej zależności.

Do najbliższych członków rodziny zmarłego zgodnie z art. 446§3 kodeksu cywilnego na równi zaliczamy zarówno dziadków, rodziców, dzieci, rodzeństwo, dzieci pozamałżeńskie, macochę czy też inne osoby, które jak wymieniono wyżej żyły ze zmarłym, były z nim w bliskich relacjach bądź ich sytuacja życiowa była podporządkowana czy też zależna od życia zmarłego.

Pokrewieństwo nie stanowi wyłącznego kryterium zaliczenia do najbliższych członków rodziny w rozumieniu art.446§3 kodeksu cywilnego-wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13.04.2005r., sygn..akt IV CK 648/04 OSNC 2006/3/54.

Zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę powstałą w wyniku śmierci osoby najbliższej przed datą 3 sierpnia 2008r.

Zadośćuczynienie za krzywdę wskutek śmierci osoby najbliższej przed datą wprowadzenia w tym zakresie nowych przepisów prawnych, tj. przed 3 sierpnia 2008r. nie miało żadnej podstawy prawnej. Do dnia 3 sierpnia 2008r. istniała wyłącznie możliwość przyznawania na rzecz osób najbliższych stosownego odszkodowania i to wyłącznie, jeżeli wskutek tej śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. W dacie 3 sierpnia 2008r. zaczął obowiązywać nowy paragraf art.446 kodeksu cywilnego, a mianowicie §4, który stanowi o przyznawaniu na rzecz najbliższych członków rodziny zmarłego odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Instytucja zadośćuczynienia została określona wprost i od tego momentu nie budzi to już żadnych wątpliwości w prawie przyznawania zadośćuczynienia dla krzywd powstałych w dacie 3 sierpnia 2008r lub występujących po tej dacie. Od tego momentu, tj. wejścia w życie nowego przepisu-art.446§4 kodeksu cywilnego, równolegle zaczęło kształtować się również orzecznictwo sądowe w tym zakresie oraz całkiem nowe orzecznictwo w zakresie przyznawania zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdy, które miały miejsce przed datą wejścia w życie nowej regulacji prawnej, tj. przed 3 sierpnia 2008r.

Coraz częściej zaczęły zapadać orzeczenia sądowe, w których osobom pokrzywdzonym wskutek śmierci osoby najbliższej, a mającej miejsce w dacie przed 3 sierpnia 2008r. przyznawano zadośćuczynienie pieniężne. Podstawą tych zasądzeń jest art.448 kodeksu cywilnego mówiący, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny.

W interesującym nas przypadku, tj. gdy krzywda powstała w wyniku śmierci osoby najbliższej przed datą 3 sierpnia 2008r. naruszenie dobra osobistego ma polegać przede wszystkim na naruszeniu więzi rodzinnej łączącej osoby uprawnione z osobą pokrzywdzoną(zmarłą) oraz naruszenia prawa osoby uprawnionej do niezakłóconego i spokojnego życia w pełnej rodzinie. Sąd Najwyższy w tym zakresie podjął w dniu 22 października 2010 roku istotną uchwałę o treści: najbliższemu członkowi rodziny zmarłego wskutek deliktu, który nastąpił przed 3 sierpnia 2008 roku przysługuje na podstawie art. 448 w zw. z art.24k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę(sygn.akt IIICZP 76/10), i dalsze liczne orzecznictwo sądowe w tym zakresie, m.in. wyrok SN II CSK 537/2010 z 25.05.2011r., uchwała SN IC z 13.07.2011r. III CZP 32/2011.

Mimo tak licznego orzecznictwa sądowego, które wytworzone zostało na przestrzeni kilku dobrych lat towarzystwa ubezpieczeniowe niezmiennie pozostają na stanowisku, iż osobom pokrzywdzonym wskutek śmierci najbliższego członka rodziny, którego śmierć nastąpiła przed 3 sierpnia 2008r. nie przysługuje żadne zadośćuczynienie, uparcie nie znajdując w tym zakresie żadnej regulacji prawnej. Takie stanowisko towarzystw ubezpieczeniowych oczywiście pozostaje sprzeczne z wykształtowanym orzecznictwem sądowym i doktryną prawa. Ponadto wprowadzony nowelizacją kodeksu cywilnego z 30.05.2008r. art.446§4 w relacji do art. 448 k.c. poszerzył możliwość uzyskania zadośćuczynienia, a nie wyłączył taką możliwość, jak tutaj również stanowczo podtrzymują towarzystwa ubezpieczeniowe likwidujące szkody w ramach umów obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Jak za Gerardem Bieniek w opracowaniu Odpowiedzialność cywilna za wypadki drogowe, wydanie 3, 2011r. i wyrokiem SN z 14.01.2010r., IV CSK 307/09, nie możność uzyskania zadośćuczynienia na podstawie art.448 k.c. prowadziłoby do radykalnego zróżnicowania sytuacji osób, które doznałyby krzywdy o przedmiotowym charakterze, nawet w krótkich odstępach czasu, co byłoby trudne do zaakceptowania.

Tak, więc osobom pokrzywdzonym wskutek śmierci osoby najbliższej przed datą wprowadzenia w tym zakresie nowych przepisów prawnych, tj. przed datą 3 sierpnia 2008r.

Pozostaje niezmiennie liczyć na przychylność w tej kwestii danego towarzystwa ubezpieczeniowego, a w razie jej braku wytoczenia stosownego powództwa o przyznanie odpowiedniej sumy zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną w tym czasie krzywdę.

Joanna Skarżyńska

PODSTAWA PRAWNA

Kodeks cywilny-ustawa z dnia 23 kwietnia 1964r.(Dz.U. Nr 16, poz.93 ze zm.)

Przyczynienie-art. 362 Kodeksu Cywilnego

Z wyroku Sądu Najwyższego z 26.01.2006r., sygn.akt IICK 372/05: przyczynowość jest kategorią poznawczą o charakterze obiektywnym, która zachodzi pomiędzy dwoma zdarzeniami – przyczyną i skutkiem, przy czym istnienie tego powiązania wyprowadza się na podstawie zasad doświadczenia życiowego, wspartych wiedzą naukową. Następstwo ma charakter normalny wówczas, gdy w danym układzie stosunków i warunków oraz w zwyczajnym biegu rzeczy, bez zaistnienia szczególnych okoliczności, szkoda jest zwykle następstwem tego zdarzenia.

Przyczynienie do powstania lub zwiększenia szkody wpływa na ustalenie wysokości należnego odszkodowania. Do przyczynienia można doprowadzić zarówno działaniem jak już i samym zaniechaniem podjęcia danego działania. Przykładem typowego przyczynienia się osób poszkodowanych do powstałej szkody są działania podejmowane w stanie nietrzeźwości, jak za orzecznictwem Sądu Najwyższego: „osoba, która decyduje się na jazdę samochodem z kierowcą będącym w stanie po spożyciu alkoholu, przyczynia się do odniesionej szkody powstałej w wyniku wypadku komunikacyjnego, gdy stan nietrzeźwości kierowcy pozostaje w związku z tym wypadkiem. Spożywanie napoju alkoholowego z takim kierowcą przed jazdą uważać należy za znaczne przyczynienie się do powstania szkody(art.362k.c.)”-IVCR 412/85 z 02.12.1985r.

Ponadto, za przyczynienie uważane będą również zaniedbania, zaniechania leżące po stronie poszkodowanego, takie jak np. brak wykonanego w obowiązanym terminie badania technicznego pojazdu, brak właściwego oświetlenia, nadmierna administracyjnie niedopuszczalna prędkość jazdy, brak zapiętych pasów bezpieczeństwa, czy nawet uszkodzenia pojazdu lub jego zły stan techniczny. W tych wszystkich przypadkach należy pamiętać jednak o normalnym związku przyczynowym, jaki powinien zachodzić pomiędzy przyczyną(zdarzeniem), a występującym skutkiem(szkodą). W takich przypadkach należy przede wszystkim zadać i odpowiedzieć sobie na pytania: czy zaniedbania te jak i działania, mają wpływ na powstanie lub zwiększenie szkody i czy też pozostają w związku z tym zdarzeniem?  Czy przy zachowaniu należytej staranności można było tego uniknąć?

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego:             

-wyrok z dnia 05.03.1973r., ICR 580/72 „Jeżeli do wypadku pozostającego w przyczynowym związku z ruchem pojazdu, włącza się również-jako przyczynę wypadku-zachowanie się poszkodowanego, to tylko jego wyłączna wina w spowodowaniu wypadku(jeżeli tylko jego zachowanie się było wyłącznie przez niego zawinione) ekskulpuje (red. zwalnia) posiadacza pojazdu. W innym przypadku może mieć miejsce tylko przyczynienie się poszkodowanego do szkody(art.362k.c.).”,

-wyrok z dnia 12.01.1976r., IICR 690/75 „Jeżeli nawet kierowca samochodu nie potrafi wyprowadzić samochodu z poślizgu, to nie stanowi to jeszcze podstawy do przyjęcia wniosku, że przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody(art.362k.c.), bowiem od przeciętnego kierowcy pojazdu mechanicznego można wymagać tylko przeciętnych umiejętności. Do nich zaś nie należy wyprowadzanie samochodu z poślizgu, które nie zawsze udaje się nawet kierowcom o kwalifikacjach rajdowych.”

-wyrok z 07.03.1974r., ICR 7/74 „Wiek poszkodowanego wyłączający możliwość przypisania mu winy wyrządzenia szkody (art. 420 k.c.) nie wyłącza możliwości uwzględnienia – na podstawie art. 362 k.c. – jego przyczynienia się do powstania szkody, zwłaszcza gdy nie można wykluczyć u poszkodowanego określonego stopnia świadomości zachowania się nagannego.”

Z najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego wyrok z 12.09.2013, IV CSK 87/13-przepis art.362 k.c. dotyczy zarówno przyczynienia się do szkody bezpośrednio poszkodowanego, jak i pośrednio poszkodowanego. Z dalszego orzecznictwa SN przyczynienie się do szkody osoby bezpośrednio poszkodowanej, która zmarła uzasadnia obniżenie odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej jak i zadośćuczynienia, należnych osobom jej bliskim.

Przyznawane odszkodowanie obniżane jest przeważnie o określony procent lub ułamek odpowiadający stopniowi przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody lub jej zwiększenia, co następuje również wobec ustalania odpowiedzialności za szkody mogące powstać w przyszłości. Powyższe oznacza, iż każdorazowo ujawniona nowa szkoda wynikła z tego samego zdarzenia, zostanie w przyszłości również stosownie obniżona o ustalony pierwotnie procent bądź ułamek przyczynienia się poszkodowanego do zaistniałej szkody.
Joanna Skarżyńska

Kodeks cywilny-ustawa z dnia 23 kwietnia 1964r.(Dz.U. Nr 16, poz.93 ze zm.)

Komentarz do Kodeksu cywilnego, Księga trzecia, Zobowiązania, tom 1, LexisNexis, Wydanie 10,   G.Bieniek, H.Ciepła, S.Dmowski, J.Gudowski, K.Kołakowski, M.Sychowicz, T.Wiśniewski, Cz. Żuławska.

Prawo osoby poszkodowanej do renty z art.446§2 kodeksu cywilnego

Każdej osobie, na której ciążył na zmarłym obowiązek alimentacyjny, a osoba ta znajduje się w niedostatku przysługuje od zobowiązanego do naprawienia szkody renta-jest to tzw. renta obligatoryjna.

Przyznanie renty obligatoryjnej nie zależy od tego czy wcześniej renta ta była przyznana orzeczeniem sądowym i czy rzeczywiście zmarły wypełniał obowiązki wobec poszkodowanego.

Inaczej jest w przypadku tzw. renty fakultatywnej, tutaj zmarły dobrowolnie i stale dostarczał osobie poszkodowanej, jemu bliskiej środków utrzymania, a osoba ta nie musi znajdować się w niedostatku i kwoty otrzymywane od zmarłego nie muszą być jedynymi, jakie otrzymywała osoba poszkodowana. Niemniej jednak musi tutaj zostać spełniony warunek, a mianowicie, iż

za przyznaniem takiej renty przemawiają zasady współżycia społecznego, przez które rozumiemy przede wszystkim zasady uczciwego i poprawnego postępowania mając na względzie stan majątkowy obu tych osób, a przede wszystkim łączące je stosunki.

Przy ustalaniu wysokości renty, w każdym przypadku niezależnie czy chodzi o rentę fakultatywną czy obligatoryjną, muszą być brane pod uwagę potrzeby poszkodowanego z uwzględnieniem możliwości zarobkowych i majątkowych osoby zmarłej.

W tej kwestii Sąd Najwyższy wyrokiem z 16 maja 2008r., IIICSK 386/07 orzekł: Wysokość renty obliczona stosownie do potrzeb uprawnionego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego może być wyższa niż świadczenie alimentacyjne ustalone według usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

Bez wpływu na roszczenie o rentę jest to czy istnieją inne prócz zmarłego w dalszej kolejności osoby zobowiązane do alimentacji wobec poszkodowanego. Jeżeli istnieją zaś osoby zobowiązane do alimentacji w tej samej kolejności-krewni w tym samym stopniu,       co zmarły tzn. jedni pochodzą od drugich(wstępni-np. rodzice, dziadkowie i zstępni-np. dzieci, wnuki), nie pozostanie to bez wpływu na to roszczenie.

Okoliczność, że ojciec dziecka, na rzecz, którego została zasądzona renta odszkodowawcza z tytułu śmierci matki, zawarł ponowne małżeństwo, nie ma wpływu na podstawę i wysokość renty- Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 28 maja 1968 r., III CZP 50/68.

Okoliczność, że zmarły świadczył na rzecz osób ustawowo uprawnionych do alimentacji poniżej swoich możliwości majątkowych i zarobkowych, nie zwalnia osoby zobowiązanej do naprawienia szkody od płacenia renty odszkodowawczej w wysokości odpowiadającej pełnym możliwościom zmarłego- Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 16 kwietnia 1969 r., II CR 83/69.

Matka może wykonywać swój obowiązek alimentacyjny wobec dziecka w całości lub w części przez osobiste starania o jego utrzymanie i wychowanie (art. 135 § 2 kro). Te osobiste starania posiadają – oprócz niewymiernej wartości moralnej i uczuciowej dla dziecka – określoną wartość materialną, dającą się przeliczyć na rentę pieniężną. Zasądzenie, więc na rzecz dziecka renty odszkodowawczej obliczonej stosownie do wkładu matki w zaspokajanie potrzeb dziecka znajduje uzasadnienie w przepisie art. 446 § 2 kc- Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 21 marca 1967 r., II CR 497/66.

Joanna  Skarżyńska

PODSTAWA PRAWNA

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz.93 ze zm.),

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 1964 Nr 9 poz. 59).

Prawo osoby poszkodowanej do renty z art.444§2 kodeksu cywilnego

Prawo do renty z art. 444§ 2 kodeksu cywilnego przysługuje w przypadkach, gdy mamy do czynienia bądź to ze zwiększeniem się potrzeb, bądź to ze zmniejszeniem widoków powodzenia na przyszłość lub utratą całkowitą czy też częściową zdolności do wykonywania pracy zarobkowej przez osobę poszkodowaną.

Zwiększenie się potrzeb osoby poszkodowanej polega na powtarzających się wydatkach w postaci stale ponoszonych kosztów np. zażywania lekarstw, stosowania specjalnej diety, wykonywania rehabilitacji, opieki osób trzecich itp. Przyznanie renty z tego tytułu nie jest uzależnione od tego czy osoba poszkodowana potrzeby z tym związane rzeczywiście ponosi i zaspokaja.

Tutaj za wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 22.06.2005r., sygn.akt III CK 392/04:

Jeżeli podstawę zasądzenia na rzecz poszkodowanego renty stanowi zwiększenie potrzeb wyrażających się w przyszłych powtarzających się stałych wydatkach obejmujących między innymi konieczną opiekę, rehabilitację, pielęgnację, to w takim przypadku wystarczające jest wykazanie przez poszkodowanego istnienia zwiększonych potrzeb stanowiących następstwo czynu niedozwolonego. Poszkodowany może, bowiem aktualnie nie dysponować na razie odpowiednimi środkami finansowymi na dokonanie wydatków, które jednak są konieczne.

Zmniejszenie się widoków powodzenia na przyszłość to przede wszystkim utrata szczególnych zdolności, umiejętności przez osobę poszkodowaną w postaci wysokich kwalifikacji, talentu itp., a które mają realny wpływ na pogorszenie sytuacji materialnej-utratę korzyści majątkowych.

Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 16.12.2004r., sygn.akt IACa 1097/04:

W przypadku osoby małoletniej, ale uczącej się i mogącej już pracować zawodowo, w grę wchodzi renta z powodu zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość, która stanowi samodzielną przesłankę przyznania renty i musi być wykładana szeroko, obejmując również takie sytuacje, gdy uszkodzenie ciała połączone z rozstrojem zdrowia uniemożliwia ukończenia szkoły, pociągając za sobą ogólne pogorszenie się szans życiowych poszkodowanego we wszystkich strefach majątkowych, np. poprzez niemożność pracy w wybranym przez siebie zawodzie, utraty lepszych zarobków w przypadku podwyższenia kwalifikacji itp.

Całkowita lub częściowa utrata zdolności do wykonywanego lub wyuczonego zawodu     to zmniejszenie lub całkowita utrata dochodów przez osobę poszkodowaną. Na wysokość renty z tytułu całkowitej lub częściowej utraty dochodu mają wpływ, czyli winny być wliczane do jej wysokości ponad samo wynagrodzenie również takie jego składniki jak: dodatkowe wynagrodzenia roczne i świąteczne, premie, nagrody oraz wypłaty z funduszu zakładowego wyłącznie pod warunkiem ich stałego wypłacania. Wartości podatku dochodowego, jaki osoba poszkodowana musiałaby uiścić, gdyby uzyskała wynagrodzenie nie wpływa na obniżenie wysokości renty przyznawanej z tego tytułu, jednakże znaczenie ma to czy poszkodowanemu przysługuje ustawowe zwolnienie od tego podatku-SN w uchwale składu 7 sędziów z dnia 31.05.1994r., sygn.akt III CZP 68/94.

Przyznanie renty z tytułu utraty zdolności do wykonywania pracy nie jest uzależnione od pozostawania przez poszkodowanego w zatrudnieniu, jak również osiągnięcie wieku emerytalnego nie wyłącza przyznania tej renty.

Przy ustalaniu wysokości renty nie bierze się za podstawę przeciętnego statystycznego zarobku pracownika pełniącego taką samą funkcję i o tych samych kwalifikacjach, jeżeli ten zarobek jest niższy od osiąganego przez osobę poszkodowaną, chyba, że zostanie wykazane, że z przyczyn niezależnych od osobistych właściwości poszkodowanego również jego zarobek w najbliższym czasie uległby obniżce-Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 01.09.1967r., sygn.akt II PR 318/67.

Joanna Skarżyńska

PODSTAWA PRAWNA

Kodeks cywilny-ustawa z dnia 23 kwietnia 1964r.(Dz.U. Nr 16, poz.93 ze zm.)